Nişantaşı ve Teşvikiye bugün caddeleri, mağazaları ve tarihi apartmanlarıyla tanınır. Ancak bu dokunun büyük bölümü yüz yıl önce henüz yoktu: 1920'lerden itibaren bahçe içindeki konakların yerini yavaş yavaş apartmanlar almaya başladı. Gözüm Apartmanı, bu dönüşümün başlangıç yıllarına tarihlenen ve Teşvikiye'nin en eski apartmanlarından biri olarak anılan yapılardan biridir.

Yapıyı komşularından ayıran şey, gösterişli bir mimari kimlikten çok uzun ve kesintisiz bir aile hikâyesidir. Binanın adı, onu yaptıran ailenin soyadından gelir ve 2003'te yayımlanan bir röportajda torunlardan biri hâlâ binada yaşamaktadır. Bu yazıda Gözüm Apartmanı'nın tarihçesini, bulunduğu caddenin ve semtin geçmişini, kaynaklarda yer alan sınırlı mimari bilgileri ve bugünkü koruma ortamını ele alıyoruz. Doğrulanabilen bilgilerle aktarılan anlatıları ayrı tutuyor, bilinmeyen noktaları açıkça belirtiyoruz.

Gözüm Apartmanı, Şişli ilçesinde, idari olarak Harbiye Mahallesi'ne bağlı Hüsrev Gerede Caddesi No: 69 adresinde yer alır.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Gözüm Apartmanı ve Tarihçesi

Gözüm Apartmanı hakkında bugün erişilebilen en ayrıntılı kaynak, Vatan gazetesinin 6 Aralık 2003'te yayımladığı "İki Teşvikiye efsanesi" başlıklı haberdir. Haber, Narmanlı ve Gözüm apartmanlarını Teşvikiye'nin simge binaları olarak tanıtır. Narmanlı Apartmanı'nın 1932'de tamamlandığını belirttikten sonra, Teşvikiye'de Narmanlı'dan daha eski olan az sayıdaki binadan birinin Hüsrev Gerede Caddesi'ndeki Gözüm Apartmanı olduğunu yazar.

Aynı haberde konuşan Tevfik Gözüm, 14 daireli binanın sahiplerinden biri olarak tanıtılır. Aktarılana göre bina 1925'te dedesi tarafından yaptırılmıştır; Tevfik Gözüm burada doğmuş, haberin yayımlandığı tarihte 47 yıldır binada yaşamaktadır ve ikinci katta muayenehanesi, en üst katta ise dairesi bulunmaktadır.

Bağımsız kültürel miras veritabanı Kültür Envanteri de yapıyı "Teşvikiye'nin en eski binalarından biri" olarak kaydeder ve inşa tarihini aynı ölçülü dille, 1925'te yapıldığının söylendiği şeklinde verir. Envanter yapıyı Cumhuriyet dönemi, 20. yüzyıl ve "apartman" türü altında sınıflandırır.

Tarihlendirmede dikkat edilmesi gereken nokta

Vatan haberinin alt başlığında iki apartmanın da "1930'ların mimarisiyle" yapıldığı ifade edilir; haber metni ise Gözüm Apartmanı için 1925 tarihini verir. Bu fark, alt başlığın iki binayı tek bir genel ifadeyle anmasından kaynaklanıyor olabilir, ancak kesin bir çıkarım yapmak mümkün değildir. 1925 tarihi, aile beyanına ve bu beyanı aktaran kaynaklara dayanır; ruhsat, tapu kaydı ya da koruma kurulu belgesiyle teyit edilmiş bir tarih değildir. Bu nedenle yapıyı "1925'te inşa edildiği aktarılan" bir erken Cumhuriyet apartmanı olarak tanımlamak en doğru yaklaşımdır.

Teşvikiye'nin ve Hüsrev Gerede Caddesi'nin Geçmişi

Gözüm Apartmanı'nın parseline ilişkin yapı öncesi bir kayda ulaşılamadı. Bu nedenle aşağıdaki bilgiler yapının kendisine değil, içinde yer aldığı semtin ve caddenin tarihine aittir.

Teşvikiye, 18. yüzyılın sonlarına kadar büyük ölçüde boş ve ağaçlık bir araziydi. Semtin adı, III. Selim döneminde buraya yerleşimin teşvik edilmesinden gelir; 1794'te yaptırılan ilk caminin yerine bugünkü Teşvikiye Camii Sultan Abdülmecid döneminde, 1854'te inşa edilmiştir. 19. yüzyılın son çeyreğinde Harbiye, Nişantaşı ve Teşvikiye'de saray çevresine yakın ailelerin konakları yükselmeye başladı.

Asıl kırılma Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaşandı. Şişli'nin bu semtlerinde 1920'lerden itibaren bahçe içindeki ev ve konakların yerini apartmanlar almaya başladı; apartmanlaşma 1930'larda hız kazandı. Gözüm Apartmanı'nın aktarılan 1925 tarihi, onu bu dalganın ilk halkaları arasına yerleştirir. Aynı köşede yükselen Narmanlı Apartmanı 1932'de tamamlandığında, Vatan haberinin aktarımıyla çevrede henüz yalnızca birkaç bina bulunuyordu.

Caddenin adı

Gözüm Apartmanı'nın bulunduğu cadde, adını Millî Mücadele'nin önde gelen isimlerinden asker, milletvekili ve diplomat Hüsrev Gerede'den (1886–1962) alır. Gerede, Mustafa Kemal Paşa ile 1919'da Bandırma vapuruyla Samsun'a giden kadronun üyelerindendir; Teşvikiye'de uzun yıllar yaşadığı caddeye ölümünden sonra onun adı verilmiştir. Caddenin Teşvikiye tarafındaki girişine 2001'de bir anıt dikilmiştir. Caddenin bu addan önce hangi adla anıldığına ilişkin güvenilir bir kayda ulaşılamadı; bu nedenle 1925'te binanın inşa edildiği sırada adresin nasıl tarif edildiği bilinmemektedir.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

İnşa Süreci, Banisi ve Dönemi

Gözüm Apartmanı'nı kimin yaptırdığı sorusuna verilebilecek en sağlam yanıt, binanın Gözüm ailesi tarafından yaptırıldığıdır. 2003 tarihli röportajda Tevfik Gözüm, binayı dedesinin yaptırdığını söyler; ancak dedenin adı, mesleği ya da binayı neden yaptırdığı haberde yer almaz. Bu kişiye ilişkin başka bir yayımlanmış kaynağa ulaşılamadı.

Yapının mimarı, müteahhidi ve ustaları bilinmemektedir. Kamuya açık mimarlık arşivlerinde, akademik tezlerde ve koruma kurulu kararlarında bu yapıya ait bir proje kaydına rastlanmadı. Aynı dönemde Nişantaşı'nda Vedat Tek gibi tanınmış mimarların apartmanlar inşa ettiği bilinse de bu, Gözüm Apartmanı'nın mimarı hakkında herhangi bir çıkarım için dayanak oluşturmaz.

Dönemsel bağlam açısından şunu söylemek mümkündür: 1920'lerin ortası, İstanbul'da apartmanın hâlâ yeni ve seçkin bir konut biçimi olarak görüldüğü yıllardır. Apartmanlar, modern ve kentli bir yaşamın simgesi olarak özellikle varlıklı aileler tarafından tercih ediliyor; çoğu zaman bir dairesinde ailenin oturduğu, diğer daireleri kiraya verilen yatırım binaları olarak inşa ediliyordu. Gözüm Apartmanı'nın aile binası niteliği bu genel örüntüyle uyumludur, ancak yapının özgün kullanım planına dair belgeye ulaşılamamıştır.

Gözüm Apartmanı Adı Nereden Geliyor?

Yapının adı, onu yaptıran ve sonraki kuşaklarda da sahipleri arasında yer alan Gözüm ailesinin soyadından gelir. Türkiye'de soyadı zorunluluğu 1934'te getirildiğinden, binanın 1925'teki inşasında bu adı taşımış olması mümkün görünmemektedir; büyük olasılıkla "Gözüm Apartmanı" adı soyadı kanununun ardından benimsenmiştir. Ancak binanın 1934 öncesinde başka bir adla anılıp anılmadığını gösteren bir belgeye ulaşılamadı.

Adresler ve resmî kayıtlarda yapı "Gözüm Apt." kısaltmasıyla da geçer. Yaygın olarak kullanılan başka bir alternatif ya da halk arasında bilinen bir lakap tespit edilmemiştir. Benzer adlı yapılarla karıştırılmaması için şunu da belirtmek gerekir: İzmit'teki Gözde Apartmanı veya farklı şehirlerdeki "Gözde" adlı konaklama yerleri bu yapıyla ilgili değildir.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Gözüm Apartmanı'nın Mimari Özellikleri

Gözüm Apartmanı'nın mimarisi, bu yazının en az belgelenmiş alanıdır. Yapıya ait bir rölöve, proje çizimi, akademik inceleme ya da koruma kurulu raporu kamuya açık kaynaklarda bulunamadı. Bu nedenle aşağıda yalnızca kaynaklarla desteklenebilen bilgiler yer alıyor; cephe düzeni, malzeme ve süsleme gibi konularda tahmine dayalı bir anlatım yapılmamıştır.

Üslup ve dönem

Kültür Envanteri yapıyı Cumhuriyet dönemine ait 20. yüzyıl apartmanları arasında sınıflandırır, ancak belirli bir üslup adı vermez. Vatan haberi ise Gözüm ve Narmanlı apartmanlarını yıllara meydan okuyan zarafetleriyle Teşvikiye'nin simgeleri olarak niteler ve ikisini birlikte "1930'ların mimarisi" ifadesiyle anar. Bu ifade bir mimarlık tarihi tespiti değil, gazetecilik dilinde genel bir değerlendirmedir. Yapının Art Nouveau, Art Deco, Birinci Ulusal Mimarlık ya da erken modernist eğilimlerden hangisine yakın durduğu, uzman incelemesiyle belgelenmiş değildir.

Plan, katlar ve mekânsal düzen

Kaynaklardan çıkarılabilen mekânsal bilgiler şunlardır:

• Bina 2003 itibarıyla 14 daireden oluşmaktadır.
• İkinci katta bir muayenehane, en üst katta ise aileye ait bir konut dairesi bulunmaktadır.
• Güncel adres kayıtlarında birinci katta 4 numaralı bağımsız bölümün muayenehane olarak kullanıldığı görülür.

Toplam kat sayısı, kat başına daire sayısı, bodrum ya da çatı katının varlığı ve dairelerin büyüklüğü hakkında doğrulanmış bilgi bulunmamaktadır. 14 daire sayısı tek başına kat sayısını belirlemeye yetmez; bu nedenle kesin bir kat sayısı verilmemiştir.

Cephe, malzeme ve iç mekân

Yapının cephe kompozisyonu, kullanılan malzemeler, giriş holü, merdiven düzeni ve özgün iç mekân detayları hakkında yayımlanmış bir tanıma ulaşılamadı. Kültür Envanteri ile Vikipedi'deki güncel fotoğraflar, okuyucunun yapının bugünkü görünümünü inceleyebileceği erişilebilir görsel kaynaklardır. Bu fotoğraflara dayanarak yapılacak gözlemler, belgelenmiş bilgiyle karıştırılmamalı ve yapının özgün hâlini gösterdiği varsayılmamalıdır.

Nişantaşı ve Teşvikiye'de Tarihi Apartman Dairesi Arayanlar İçin Space İstanbul

Nişantaşı'nda satılık daire, Teşvikiye'de kiralık daire ya da Hüsrev Gerede Caddesi ve çevresinde tarihi bir apartmanda yaşam alanı arayanlar için doğru portföy kadar binanın geçmişini ve koruma statüsünü okuyabilmek de önemlidir. 2006'da Şeli Elvaşvili ve Filiz Çakmur tarafından kurulan Space İstanbul, yaklaşık 20 yıllık deneyimiyle İstanbul'un üst segment konut piyasasında danışmanlık hizmeti vermektedir. 2015'ten bu yana Nişantaşı'nda bulunan ofisimiz, bölgedeki konut ve ticari gayrimenkuller konusunda çalışır; Bebek ve Kandilli ofislerimizle birlikte Boğaz hattındaki yalı ve köşk deneyimimizi Nişantaşı'nın tarihi apartman dokusuyla buluşturur. Bir tarihi apartman dairesinin değerini belirleyen tapu, tescil, statik ve tadilat geçmişi gibi ayrıntıları alım ya da kiralama kararından önce birlikte değerlendirmek için Space Nişantaşı ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Güncel portföy listesi için tıklayınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Gözüm Apartmanı nerede?

Gözüm Apartmanı, İstanbul'un Şişli ilçesinde, Nişantaşı–Teşvikiye bölgesindeki Hüsrev Gerede Caddesi üzerinde, 69 numarada yer alır. İdari olarak Harbiye Mahallesi'ne bağlıdır. Teşvikiye Camii, Narmanlı Apartmanı ve Maçka Parkı yürüme mesafesindedir; en yakın toplu taşıma bağlantıları Nişantaşı dolmuş durağı ile Beşiktaş yönündeki otobüs duraklarıdır.

Gözüm Apartmanı ne zaman yapıldı?

Gözüm Apartmanı'nın 1925'te inşa edildiği aktarılır. Bu tarih, binanın sahiplerinden Tevfik Gözüm'ün 2003'te verdiği röportaja ve Kültür Envanteri kaydına dayanır; ruhsat ya da tapu gibi birincil bir belgeyle doğrulanmamıştır. Yapı, Teşvikiye'nin 1932'de tamamlanan Narmanlı Apartmanı'ndan da eski az sayıdaki binasından biri olarak anılır.

Gözüm Apartmanı'nı kim yaptırdı, mimarı kimdir?

Gözüm Apartmanı, adını taşıdığı Gözüm ailesi tarafından yaptırılmıştır. Aile üyesi Tevfik Gözüm'ün anlatımına göre binayı dedesi yaptırmıştır; dedenin adı yayımlanmış kaynaklarda yer almaz. Yapının mimarı, müteahhidi ve özgün projesi bilinmemektedir; erişilebilir arşiv ve akademik kaynaklarda bu yapıya ait bir proje kaydı bulunamamıştır.

Gözüm Apartmanı kaç daireli ve kaç katlı?

2003 tarihli bir gazete röportajına göre Gözüm Apartmanı 14 daireden oluşur. Aynı kaynakta ikinci katta bir muayenehane, en üst katta ise bir konut dairesi bulunduğu belirtilir. Yapının toplam kat sayısı ise doğrulanabilir kaynaklarda yer almadığı için kesin olarak bilinmemektedir.

Gözüm Apartmanı tescilli mi, ziyarete açık mı?

Gözüm Apartmanı'na özgü bir tescil kararına açık kaynaklarda ulaşılamamıştır. Bununla birlikte binanın bulunduğu Harbiye ve Teşvikiye mahalleleri, 2018'de kentsel sit alanı ilan edilen Şişli mahalleleri arasındadır. Yapı özel mülkiyetteki bir konut binasıdır; dışarıdan görülebilir ancak iç mekânları ziyarete açık değildir.

Hüsrev Gerede Caddesi'nde tarihi apartman dairesi almak mümkün mü?

Hüsrev Gerede Caddesi ve Teşvikiye'deki tarihi apartmanlarda zaman zaman satılık ve kiralık daireler piyasaya çıkar. Kentsel sit statüsü nedeniyle tadilat ve yenileme süreçleri koruma mevzuatına tabidir. Alım öncesinde binanın tescil durumu, statik raporları ve önceki tadilatların yasal uygunluğu bir uzmanla birlikte incelenmelidir.

#gözümapartmanı #hüsrevgeredecaddesi #teşvikiye #nişantaşı #şişli #tarihiapartmanlar #erkencumhuriyetmimarisi #spaceistanbul