İstanbul Boğazı'nda bazı yalılar yalnızca bir konut değildir; kıyı çizgisine işlenmiş birer biyografidir. Anadoluhisarı'nda, Göksu Deresi'nin denize kavuştuğu noktada yükselen Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı, bu biyografik yalıların belki de en alçakgönüllü ama en düşündürücü örneklerinden biridir. Paşaların, sadrazamların ve saray erkânının kıyılarında, adını bir rütbeden değil bir bilimden, riyaziyeden alan bu yalı, Boğaziçi'nin yalnızca iktidarın değil, bilginin de mekânı olabildiğini hatırlatır. Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı bugün mimari oranları, Anadolu Hisarı'nın siluetiyle kurduğu diyalog ve sahibinin etrafında örülen rivayetlerle konuşulmaya devam ediyor. Yapı, Körfez Caddesi'nde, Toplarönü Sokak üzerinde yer alır; Göksu Deresi'nin ağzına yakın konumuyla Anadoluhisarı'nın Beykoz sınırları içindeki en karakteristik kıyı noktalarından birindedir.

Riyaziyeci (Matematikçi) İzzet Bey Yalısı Tarihçesi: Anadolu Hisarı'nın Gölgesinde Toplarönü Kıyısı

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nın oturduğu kıyı şeridi, İstanbul'un fethinden yarım yüzyıl önce stratejik bir anlam kazanmıştı. 14. yüzyılın son yıllarında Yıldırım Bayezid'in yaptırdığı Anadolu Hisarı, Boğaz'ın en dar noktalarından birini denetlemek için kurulmuş, Göksu ile Boğaz'ın kesiştiği bu küçük çıkıntı da o günden beri hem askerî hem sembolik bir eşik olmuştu. Yalının bugün bulunduğu sokağın adı da bu geçmişi taşır.

Toplarönü adının hisarın önünde konuşlanan toplardan geldiği rivayet edilir; bu etimoloji yaygın biçimde dile getirilse de belgeyle teyit edilmiş değildir. Buna karşın adın eski ve köklü olduğu kesindir: İstanbul Ansiklopedisi, Anadoluhisarı'nın namazgâhları arasında bir Toplarönü namazgâhını sayar. Osmanlı döneminde Göksu çayırları, İstanbul halkının en sevdiği mesire yerlerinden biriydi. Yalının yükseldiği kıyı, yüzyıllar boyunca kayıkların yanaştığı, sazların ve piknik sofralarının kurulduğu bir sayfiye manzarasının parçasıydı. 

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nın Adı ve Tarihçesi

Yalının hikâyesi, sahibinin hikâyesinden ayrılamaz. Riyaziyeci İzzet Bey, 1864'te Hattat Mustafa Nurettin Efendi'nin oğlu olarak dünyaya geldi; Darüşşafaka'yı bitirdikten sonra aynı okulda matematik öğretmeni oldu. Son derece üretken bir bilim insanıydı ve hayatı boyunca doksan üç kitap yazdı. Yalı 1890 civarında yapıldığına göre, İzzet Bey Boğaz'daki bu sahilhaneyi henüz yirmili yaşlarının ortasındayken yaptırmış olmalıdır. Bu da yapıyı çevreleyen merakın en canlı kaynaklarından biridir. 

Darüşşafaka'nın esas olarak babasını kaybetmiş çocukların eğitimi için kurulmuş bir kurum olmasından hareketle, İzzet Bey'in çocukluğunda öksüz ya da yetim kaldığı sıkça yazılır. Bir İstanbul yazarı bu çıkarımı yaparak yalıyı bir öğretmenin de Boğaziçi'nde yalı sahibi olabildiği bir dönemin işareti olarak yorumlar. Bu bir belge değil, bir çıkarımdır. Yine de yalının hikâyesine anlatısal gücünü veren de tam olarak bu yorumdur. 

Aynı kaynağa göre İzzet Bey'in kitapları arasında "Boğaziçi Rehberi" adını taşıyan bir eser de vardır. Başka bir derlemede ise Şirket-i Hayriye salnamesiyle ilişkili bir çalışmasından söz edilir. Bu eserlerin künyeleri kamuya açık kaynaklarda doğrulanmadığı için rivayet olarak aktarıyoruz. Doğruysa, Boğaz'ı hem yaşayan hem de yazan bir yalı sahibiyle karşı karşıyayız demektir. 

Riyaziyeden Matematiğe: Yalının İki Adı ve Karıştırılmaması Gerekenler

"Riyaziye", Osmanlı Türkçesinde matematik demektir. Bu nedenle Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı, günümüz Türkçesiyle Matematikçi İzzet Bey Yalısı olarak da karşılanır; uluslararası envanter kayıtlarında da yapı bu çeviriyle geçer. Yalının adı, yüz otuz yılı aşkın süredir bir rütbeyi değil, bir mesleği ve bir bilgi alanını taşımasıyla Boğaziçi'nde ender bir örnektir.

Dönemin kayıtlarında adı geçen bir başka matematikçi de ilgi çekicidir. Darüşşafaka'nın kendi tarih çalışmalarında, 1888 mezunu Mehmet İzzet Bey'in o yıllarda okulda öğretmenlik yaptığı ve 1909'da Darülfünun, Mekteb-i Mülkiye ve Darüşşafaka'da yüksek matematik öğretmeni olarak kayda geçtiği görülür. Okul, meslek ve dönem örtüştüğü için yalı sahibinin bu Mehmed İzzet Bey olduğu akla gelir. Ne var ki yalı literatüründe bu özdeşlik açıkça belgelenmemiştir; bu nedenle güçlü bir ihtimal olarak kalmaktadır. 

Karıştırılmaması gereken iki yakın isim de vardır. Birincisi, aynı lakabı taşıyan Riyaziyeci Mehmet Nadir Beytir; Sakız doğumlu bu ünlü matematikçi başka bir kişidir. İkincisi ise yalının hemen komşusu Komodor Remzi Bey Yalısı'dır. "Hazır ol" duruşundaki bir askere benzetilen ve sahipleri hep asker olan yalı bu komşu yapıdır; Erdal İnönü'nün 1972'de satın aldığı yalı da odur. Bu bilgiler sık sık birbirine karıştırıldığı için Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'na mal edilmemelidir.

Güncel yalı portföyleri için tıklayınız.

Mimari: Üç Kat, Bir Cumba ve Bir Üçgen Alınlık

Kütle ve Oran

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı, üçgen alınlıklı, üç katlı ve cumbalı bir yapıdır. Klasik Boğaz yalıları genellikle kıyıya paralel uzanan, geniş cepheli ve alçak kütlelerdir. Anadoluhisarı'nın bu noktasındaki sıkışık parsel dokusu ise daha dikey ve kompakt yapıları doğurmuştur. Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı da yatay bir yayılmadan çok yukarıya doğru kurgulanmış, kule gibi değil ama kararlı bir dikeylikle yükselen bir sahilhanedir. Yapının mimarı bilinmemektedir. 

Kat Kat Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı

Yalının iç planına ait bir rölöve kamuya açık değildir; bu yüzden aşağıdaki kat kurgusu, 19. yüzyıl sonu Boğaz sahilhanelerinin genel geleneğine dayanan bir okumadır, belgeye dayalı bir tespit değildir. Bu dönemde yalıların zemin katı çoğunlukla nemden korunmak için kâgir tutulur. Rıhtım, kayıkhane ve hizmet mekânları bu katta toplanır. Birinci kat günlük yaşamın merkezi olan sofa ve odaları barındırır. En üst kat ise Boğaz'a en çok açılan kattır. Cumba bu katlarda yer alır ve hem denize taşan bir oda uzantısı hem de iki yönlü bir seyir penceresi işlevi görür. Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nda cumba, kıyı boyunca hem Rumeli Hisarı'nı hem de Göksu ağzını tek bir kadrajda toplayan bir bakış noktası yaratır.

Cephe Dili: Geç Osmanlı Zarafeti

Üçgen alınlık, 19. yüzyılın ikinci yarısında Boğaz mimarisine yerleşen neoklasik etkinin en okunaklı işaretidir. Ahşap sahilhane geleneğiyle Batılı cephe düzenini buluşturan bu öğe, Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'na abartısız ama "düzenli" bir yüz verir. Matematikçi bir sahibin yalısında simetriye ve orana bu denli yaslanan bir cephe bulunması, elbette tasarımla ilgili bir tespit değil, yalıyı seyredenlerin sıkça yaptığı şiirsel bir yakıştırmadır.

Tescil ve Yeniden İhya

Yalı, 1971'de Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Kurulu tarafından 100 koruma numarasıyla tescil edilmiştir. Kültür Envanteri, yapıyı "yeniden ihya edilen yapılar" teması altında sınıflandırır. Bu sınıflandırma, bugünkü bünyenin özgün ahşap dokudan ne ölçüde yenilendiği sorusunu gündeme getirir. Restorasyonun tarihi ve kapsamı ise kamuya açık kaynaklarda netleşmemiştir. 

İlk Sakinler: Meşrutiyet İstanbul'unun Aydın Profili

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nın ilk yıllarını, sahibinin kimliği üzerinden okumak mümkündür. 1890'ların Anadoluhisarı'nda paşa konaklarının arasında bir öğretmenin, hattat bir babanın oğlunun, kitap yazan bir matematikçinin yalısı yükseliyordu. Bu tablo, II. Abdülhamid ve II. Meşrutiyet yıllarında İstanbul'da bilgisini ve kalemini sermaye edinen yeni bir aydın zümrenin doğuşunu yansıtır.

Darüşşafaka'nın o yıllarda Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi ve Muallim Naci gibi isimlerin gönüllü ders verdiği bir entelektüel merkez olduğu bilinir. Kurumun yetiştirdiği değerli isimler arasında matematikçi Mehmet İzzet de sayılır. Yalının salonunda hangi sohbetlerin geçtiği, hangi kitapların burada yazıldığı bilinmiyor. Ancak Göksu'ya bakan bir cumbada riyaziye problemleri çözen bir öğretmen imgesi, bu yalının kolektif hafızadaki yerini belirleyen başlıca imgedir. Yalının İzzet Bey'den sonraki sahipleri ve el değiştirme tarihleri kamuya açık kaynaklarda yer almamaktadır.

Güncel yalı portföyleri için tıklayınız.

Vapur Güvertesinden Bir Kartpostal: Boğaz Hafızasındaki Yeri

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nın ünü bir film sahnesinden ya da ünlü bir sakinden gelmez; Boğaz'ın kendisinden gelir. Üsküdar–Anadolu Kavağı vapur hattı, Anadoluhisarı önünden geçerken yolculara Boğaz'ın en fotojenik kadrajlarından birini sunar. Bu kadrajda da Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı, Anadolu Hisarı'nın taş kütlesi, komşu yalılar ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'nün çizgisiyle birlikte yer alır. Şehir Hatları rotalarını belgeleyen gezginlerin kayıtlarında yalı, Anadoluhisarı yalıları arasında adıyla fotoğraflanan yapılar arasında anılır. Kültür Envanteri'nde de yapının hisarla birlikte genel görünümünü veren fotoğrafları arşivlenmiştir.

Yalının en çok paylaşılan anekdotu kuşkusuz sahibinin doksan üç kitabıdır. Boğaz'ın yalı sahipleri arasında bu kadar üretken bir yazar-bilim insanı bulmak zordur. Kamuya açık kaynaklarda yalıda yaşamış ünlü isimlere veya yalıda çekilmiş yapımlara dair doğrulanmış bir bilgi bulunmamaktadır. Bu yüzden bu başlıkta rivayet dahi aktarmıyoruz.

Bugün Anadoluhisarı'nda Yalı Sahibi Olmak

Anadoluhisarı, Boğaz'ın Anadolu yakasında en yoğun tarihî yalı envanterine sahip semtlerden biridir. Birinci sınıf tescilli yapılar, sınırlı arz ve Boğaziçi Kanunu'nun katı imar çerçevesi, buradaki her yalıyı yeniden üretilemeyen bir varlık hâline getirir. Semtteki fiyat bandına dair eski bir referans vermek gerekirse, 2011'de basına yansıyan bir derlemede Anadoluhisarı yalılarının 4 ile 45 milyon dolar arasında fiyatlandığı belirtilmişti. Güncel değerler ise ölçeğe, rıhtım uzunluğuna, tescil sınıfına ve restorasyon kalitesine göre milyon dolar ile milyon euro bandında önemli farklılıklar gösterir.

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı gibi kompakt, dikey kurgulu ve tescilli ahşap sahilhaneler, dev yalılarla kıyaslandığında Boğaz portföyüne daha odaklı bir giriş imkânı sunar. Bu tür yapılarda restorasyon geçmişinin, koruma kurulu kayıtlarının ve rıhtım ruhsatının titizlikle incelenmesi gerekir; özgün dokusunu koruyan yalılarla kapsamlı biçimde yenilenmiş yapılar arasında değer farkı belirgindir. Anadoluhisarı'nın sunduğu yaşam da bu değerin ayrılmaz bir parçasıdır: Göksu'nun sakinliği, Kanlıca ve Kandilli'nin balıkçı kahveleri, Boğaziçi Üniversitesi'ne ve köprü bağlantılarına yakınlık.

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı, Boğaziçi'nin paşa ve sultan yalıları arasında bilgiyle kurulmuş bir hayatın sessiz anıtıdır. Hattat bir babanın oğlu, Darüşşafaka'nın yetiştirdiği bir öğretmen ve doksan üç kitabın yazarı, Anadolu Hisarı'nın gölgesinde kendine üç katlı bir dünya kurmuştu. Bugün vapurdan bakan her yolcu, üçgen alınlığın ve cumbanın ardında bir hesap defterinin, bir Boğaz rehberinin, bir ömrün sayfalarını sezer. Taş ve ahşap zamanla yenilenebilir; bu yalının Boğaz'a bıraktığı hafıza ise yenilenmez.

Bugün "Anadoluhisarı satılık yalı", "Boğaz'da satılık yalı" ve "kiralık yalı İstanbul" aramalarında öne çıkan Anadoluhisarı ve Beykoz kıyıları, Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nın temsil ettiği değerlerin, yani tarihî kimliğin, doğru oranın ve Boğaz'la kurulan dolaysız temasın sürdüğü ender adreslerdir. Bu kıyılarda yaşam ya da yatırım kararı vermek; tescil kayıtlarından restorasyon geçmişine, rıhtım haklarından değerlemeye kadar uzanan uzman bir süreç gerektirir. Space İstanbul olarak, 20 yılı aşkın sektör deneyimimiz ve 40'a yakın danışman kadromuzla, Anadoluhisarı, Kanlıca, Kandilli ve tüm Boğaz hattında satılık yalı, kiralık yalı, satılık villa ve daire arayan yatırımcı ve alıcılara, çoğu halka açık platformlarda yer almayan kapalı portföyümüzle rehberlik ediyoruz. Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı'nın çevresinde bir yaşam ya da yatırım kararı vermeyi düşünüyorsanız, size özel portföylerimizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Güncel yalı portföyleri için tıklayınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı nerede?
Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı, İstanbul'un Beykoz ilçesine bağlı Anadoluhisarı semtinde, Körfez Caddesi'nde, Toplarönü Sokak üzerinde yer alır. Göksu Deresi'nin Boğaz'a döküldüğü noktaya yakın olan yalı, Anadolu Hisarı'nın hemen yanında ve Boğaz'ın en dar kesimlerinden birine bakan konumdadır.

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı ne zaman yapıldı?
Yalı, 1890 civarında Riyaziyeci İzzet Bey tarafından yaptırılmıştır. Üç katlı, cumbalı ve üçgen alınlıklı bir ahşap sahilhanedir. 1971'de Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Kurulu tarafından 100 koruma numarasıyla tescil edilmiştir. Mimarı bilinmemektedir.

Matematikçi İzzet Bey Yalısı ile Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı aynı yapı mı?
Evet. "Riyaziye", Osmanlı Türkçesinde matematik anlamına gelir; Matematikçi İzzet Bey Yalısı, aynı yapının günümüz Türkçesiyle karşılığıdır. Yalı, hemen yanındaki Komodor Remzi Bey Yalısı ile ya da Riyaziyeci Mehmet Nadir Bey ile karıştırılmamalıdır; bunlar farklı yapı ve kişilerdir.

Riyaziyeci İzzet Bey kimdir?
1864'te Hattat Mustafa Nurettin Efendi'nin oğlu olarak doğan İzzet Bey, Darüşşafaka'dan mezun olmuş ve aynı okulda matematik öğretmenliği yapmıştır. Hayatı boyunca doksan üç kitap yazdığı bilinir. Kitaplarından birinin "Boğaziçi Rehberi" olduğu ise rivayet olarak aktarılır.

Riyaziyeci İzzet Bey Yalısı satılık mı?
Yalının güncel mülkiyet ve satış durumuna ilişkin kamuya açık bir bilgi yoktur. Anadoluhisarı ve çevresi, Boğaz'ın en aktif tarihî yalı bölgelerinden biridir. Bu hatta satılık veya kiralık yalı arayanlar, kapalı portföy ve değerleme bilgisi için Space İstanbul ile iletişime geçebilir.

#riyaziyeciizzetbeyyalısı #matematikçiizzetbeyyalısı #anadoluhisarıyalıları #anadoluhisarı #boğazyalısı #boğaziçiyalıları #satılıkyalı #kiralıkyalı #beykozyalı #istanbulyalıları #tarihiyalı #spaceistanbul