İstanbul'un bazı yapıları, taş ve harçtan ibaret olmanın ötesine geçerek bir şehrin ruhunu kuşaktan kuşağa taşıyan sessiz arşivlere dönüşür. İstiklal Caddesi'nin kalabalığından dar bir koridorla ayrılıp beklenmedik bir avluya açılan Hazzopulo Pasajı, ya da sokağın hafızasındaki adıyla Hacopulo Pasajı, bu arşivlerin en mahrem ve en çok katmanlı örneklerinden biridir. Osmanlı basın tarihinin en gürültülü sayfalarından birine sahne olan, Beyoğlu'nun kozmopolit terzilerini, şapkacılarını ve kitapçılarını aynı avluda buluşturan bu yapı, 150 yılı aşkın ömrü boyunca mimarisi kadar sakinleri, isim değişiklikleri ve çözülemeyen mülkiyet hikâyesiyle de konuşulmaya devam ediyor. Bugün asma gölgesinde çay içilen avlusu, Beyoğlu'nun en kalabalık noktasının tam ortasında şaşırtıcı bir sükûnet sunar. Hazzopulo Pasajı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, İstiklal Caddesi'nin Galatasaray Meydanı'na bakan kesiminde yer alır ve arka kapısıyla Meşrutiyet Caddesi'ne, yan geçidiyle Panayia İsodion Kilisesi'nin avlusuna açılır.
|
Hazzopulo Pasajı |
Bilgi |
|---|---|
|
Açılış tarihi ve tarihçesi |
15 Nisan 1871 (inşaatın 1850'lerde başladığı aktarılır) |
|
Diğer adları |
Hacopulo Pasajı, Danışman Geçidi, Han Geçidi |
|
Yaptıran |
Rum tüccar Hacopulo (kimliği tartışmalı) |
|
Mimari üslup |
Neoklasik cadde cephesi, neo-Rönesans avlu süslemeleri |
|
Kat sayısı |
5 kat (kaynaklara göre) |
|
Konum |
İstiklal Caddesi, Galatasaray, Beyoğlu |
|
Girişler |
3 kapı: İstiklal Caddesi, Meşrutiyet Caddesi, Panayia İsodion Kilisesi avlusu |
|
Dükkân sayısı |
Yaklaşık 40-44 |
|
Daire sayısı |
Bilinmiyor (üst katlar başlangıçta konut olarak kullanıldı) |
|
Bugünkü durum |
Avlu katı faal, üst katlar bakımsız, mülkiyet ihtilafı nedeniyle kayyum yönetiminde |
Hazzopulo Pasajı'nın Tarihçesi: Yapı Öncesinde Galatasaray'ın Eşiği
Hazzopulo Pasajı'nın oturduğu parselin yapı öncesine ait ayrıntılı kayıtları bugün oldukça sınırlıdır. Arazinin bir vakıf mülkü mü yoksa özel bir mülk mü olduğuna dair güvenilir bir belgeye ulaşmak mümkün değildir. Buna karşın pasajın çevresi, 19. yüzyıl Pera'sının en hareketli eşiklerinden birini oluşturuyordu. Beyoğlu'nun nüfusu ağırlıkla padişahın Rum, Ermeni ve Yahudi tebaası ile Avrupalılardan oluşuyor, Galatasaray çevresi bu kozmopolit dokunun tam ortasında yer alıyordu.
Pasajın yan geçidinin açıldığı Panayia İsodion Kilisesi, 1804'te Osmanlı idaresinin izniyle inşa edilmişti. Hemen yakınında 1868'de Mekteb-i Sultani'nin açılması, bölgenin eğitim ve kültür hayatındaki ağırlığını artırdı. Galatasaray bu yıllarda Pera'nın ticari kalbi ile diplomatik dünyasını buluşturan bir eşik işlevi görüyordu.Bölgeyi kökten biçimlendiren olay ise Haziran 1870'teki büyük Beyoğlu yangınıdır. Taksim ile Galatasaray arasında üç binden fazla yapıyı yok eden bu yangının ardından başlayan yeniden inşa süreci, İstiklal Caddesi'nin kuzey yarısında bugün gördüğümüz yapıların neredeyse tamamını şekillendirdi. Hazzopulo Pasajı'nın inşaatının 1850'li yıllarda başladığı rivayet edilir. Açılışın yangından yalnızca birkaç ay sonra gerçekleşmiş olması ise yapının bu büyük yeniden inşa dalgasıyla nasıl bir ilişki kurduğu sorusunu bugün hâlâ açık bırakır.
Hacopulo Ailesi ve 15 Nisan 1871 Açılışı
Hazzopulo Pasajı'nı kimin yaptırdığı, yapının en eski ve en çözümsüz sorularından biridir. Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi, Hacopulo'yu 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında şehrin adı sanı bilinen Rum manifatura tüccarlarından biri olarak tanıtır, ancak asıl adının ve ölüm tarihinin tespit edilemediğini belirtir. Diğer kaynaklar üç ayrı isim üzerinde durur: tüccar M. Hacopulo, banker ve eski Adalar Belediye Başkanı Kiriakos Ioannis Hatzopoulos ile Galatalı banker Yorgo Zarifi Hacopulo. Kesin olan tek şey, pasajın adını bu isimlerden birinden aldığıdır.
Soyadının kendisi de küçük bir hikâye taşır. Rumca Hatzopoulos, "hacı" unvanından gelen "Hatzi" ile "oğlu" anlamındaki "-pulos" ekinin birleşiminden oluşur ve kabaca "hacının oğlu" anlamına gelir.Kaynakların büyük bölümüne göre pasaj, 15 Nisan 1871'de büyük bir törenle açıldı. Bazı rehberlerde 1876 ya da 1877 gibi farklı tarihler de geçer, ancak en yaygın kabul gören tarih 1871'dir. Yapı, alt katta dükkânların, üst katlarda ise konutların yer aldığı karma bir han olarak tasarlandı. Açıldığı dönemde İstanbul'un ilk alışveriş ve moda merkezi olduğu da sıkça dile getirilen rivayetler arasındadır.
Hazzopulo'dan Danışman Geçidi'ne: Bir Pasajın Dört Adı
Hazzopulo Pasajı, tarihi boyunca dört farklı adla anıldı. Hazzopulo ve Hacopulo, aynı Rum soyadının farklı Türkçe yazımlarıdır ve İstanbullular bugün hâlâ iki adı da aynı sevgiyle kullanır. Üçüncü ve dördüncü adlar ise yapının en kırılgan döneminin hatırasını taşır.
12 Eylül 1980 darbesinin ardından göreve getirilen belediye başkanı, emekli general İsmail Hakkı Akansel, Hazzopulo adını sakıncalı bularak tabelayı indirtti. Pasaj önce Danışman Geçidi, ardından Han Geçidi olarak anılmaya başladı. Ne var ki resmî tabela değişse de sokağın hafızası değişmedi. Halk pasajı Hacopulo ya da Hazzopulo diye çağırmayı sürdürdü, avludaki Hazzo Pulo şarap evi de özgün adı yaşatan en görünür iz oldu.
Ara Güler'in Hacopulo'su. Bu isim değişikliğine en sert tepkiyi verenlerden biri, İstanbul'un gözü sayılan fotoğrafçı Ara Güler oldu. Babası Dacat Güler'in eczanesi, pasajın 38 numaralı dükkânındaydı. Güler, çocukluğunun geçtiği bu koridorun adının değiştirilmesini bir yazısında açık bir küstahlık olarak niteler. Onun için Hacopulo bir tabeladan çok daha fazlasıydı: babasının mesleğini, kendi çocukluğunu ve Beyoğlu'nun kaybolan çok sesliliğini taşıyan bir addı.
Beyoğlu'ndaki güncel satılık ve kiralık portföyleri inceleyin
Hazzopulo Pasajı'nın Mimarisi: Dar Bir Koridordan Gizli Bir Avluya
Plan Kurgusu: Han ile Pasajın Buluştuğu Yer
Hazzopulo Pasajı'nı İstiklal Caddesi'ndeki diğer pasajlardan ayıran en belirgin özellik, plan kurgusudur. Ziyaretçi caddeden dar ve loş bir koridora girer, birkaç adım sonra ise beklenmedik biçimde gökyüzüne açılan bir orta avluyla karşılaşır. Cadde üzerindeki tarihi pasajlar arasında dar bir geçitle başlayıp geniş bir avluya açılan tek örnek olarak tanımlanması bu yüzdendir. Üstü açık orta avlusuyla Hazzopulo, Beyoğlu'daki açık pasaj tipolojisinin en saf örneklerinden biridir.Yapının üç kapısı vardır. Ana giriş İstiklal Caddesi'nin Galatasaray Meydanı'na bakan kesimindedir ve en çok kullanılan kapı da budur. İkinci kapı Tepebaşı yönünde Meşrutiyet Caddesi'ne, üçüncüsü ise yan bir geçitle Panayia İsodion Kilisesi'nin avlusuna açılır. Bu üç yönlü kurgu, pasajı bir alışveriş mekânı olmanın ötesine taşıyıp Beyoğlu'nun iki ana caddesini birbirine bağlayan zarif bir kestirmeye dönüştürür.
Neoklasik Cephe ve Neo-Rönesans Avlu
Hazzopulo Pasajı'nın caddeye bakan cephesi neoklasik bir dille kurgulanmıştır, avluyu çevreleyen yapılar ise neo-Rönesans süslemeler taşır. Kaynaklar yapıyı genellikle beş katlı olarak tarif eder. Bazı anlatımlarda ise caddeye bakan ön bloğun dört, avlunun gerisindeki arka bloğun üç katlı olduğu belirtilir.Üst katlar başlangıçta konut olarak tasarlanmış, zemin kat ise avluya açılan dükkânlara ayrılmıştı. Osmanlı hanının içe dönük avlu geleneği ile 19. yüzyıl Avrupa pasajlarının ticari kurgusu, burada tek bir yapıda buluşur. Pasaj, tarihi yapıların yeniden kullanımı üzerine hazırlanmış bir iç mimarlık tezine de örnek olarak seçilmiştir.
Podima Taşlı Avlu ve Asma Gölgesi
Avlunun zemini, Çatalca'ya bağlı Yalıköy'den getirilen ve Podima taşı olarak anılan taşlarla döşenmiştir. Bugün bu taşların üzerinde asma dalları ve ağaç gölgesinden örülmüş doğal bir tavan yükselir. Alçak tabureler, ince belli çay bardakları ve tavla tıkırtıları, avluya Beyoğlu'nun hiçbir yerinde kolay bulunmayan bir dinginlik kazandırır.Yapı tarihi boyunca iki büyük yangın atlattı ve iki kez restore edildi. Pasajın bugünkü görünümünü 1985'te kazandığı aktarılır. Kapılarından biri ise bitişiğindeki restoranla birlikte 2002'de elden geçirildi.
Hazzopulo Pasajı'nın İlk Sakinleri: Pera'nın Terzileri, Şapkacıları ve Müzisyenleri
Hazzopulo Pasajı, açıldığı ilk yıllarda Pera'nın zarafet ekonomisinin kalbiydi. Behzat Üsdiken'in aktardığına göre 1870-1880 arasında pasajda tuhafiyeciler, erkek terzileri ve bir çizme-kundura ustası çalışıyordu. Düğmeciler, iplikçiler, nakışçılar, şapkacılar ve modacılar, ipek jüponlardan ipek ipliğe uzanan geniş bir yelpazede Beyoğlu'nun şık müşterilerine hizmet veriyordu.Pasajın esnaf kadrosu, kozmopolit İstanbul'un bir özetini andırıyordu. Kuaför Valentin kardeşler, halıcı Flipoviç ve terzi Matmazel Adel, dönemin hafızasında yer eden isimler arasındaydı. Üst katlarda aileler yaşıyor, avlu gün boyu ticaretin, akşamları ise komşuluğun mekânına dönüşüyordu.
Hazzopulo'nun bir de müzik hikâyesi vardır. Kaynaklarda pasajdaki Adam Müzik Mağazası'ndan söz edilir. Aktarılanlara göre 1874'te Dikran Çuhacıyan, mağazanın üst katını Türk opera sanatçıları yetiştirmek üzere bir sanat okuluna dönüştürdü. İstanbul'un ilk oda orkestrasının da daha sonra burada konser verdiği, 1890'da ise sanatçı Zoli'nin mekânı bir tiyatroya çevirdiği anlatılır. Bir dönem üst kattaki müzik mağazasından avluya piyano ve keman seslerinin taştığı da pasajın en sevilen rivayetleri arasındadır.Bu kozmopolit dokuyu derinden sarsan kırılma, 1955'teki 6-7 Eylül olaylarıdır. Olayların ardından pasajdaki Rum, Ermeni ve Yahudi esnafın sayısı giderek azaldı. Terziler, ipekçiler, sahaflar ve müzik evleri zamanla birer birer kapandı.
Edebiyattan Siyasete: Hazzopulo Pasajı'nın Kültür Hafızası
Hazzopulo Pasajı'nı İstanbul'un sayısız pasajı arasında efsaneleştiren asıl hikâye, Osmanlı basın tarihine aittir. Namık Kemal ile Ahmet Mithat Efendi, 1872-1873 yıllarında İbret gazetesini bu pasajdan çıkardı. Matbaa 13 numaralı dükkândaydı, gazetenin yazıhanesi ise Tepebaşı çıkışının yanındaki iki katlı bir yapıda bulunuyordu.Nisan 1873'te Namık Kemal'in Vatan yahut Silistre oyununun ardından coşkuyla sokaklara dökülen kalabalık, saray çevresinde tedirginlik yarattı ve İbret kapatıldı. Anlatılara göre gazetenin yazarları pasajda tutuklandı, ardından Rodos, Kıbrıs ve Akka'ya sürüldü. Sürgündekiler ancak V. Murad'ın ilan ettiği affla İstanbul'a dönebildi. Bu olayların ardından Hazzopulo, Jön Türklerin gizli buluşmalarına sahne olan bir adres olarak anılmaya başladı.
Pasajın edebiyatla bağı bununla da sınırlı kalmadı. Ahmet Haşim'in pasaja düzenli olarak uğradığı, Recaizade Mahmut Ekrem'in ise eserlerinde Hazzopulo esnafından söz ettiği bilinir. Ara Güler'in çocukluğu da babasının eczanesinde, bu avlunun taşları arasında geçti.Yakın dönemde de Hazzopulo'nun hikâyesi anlatılmaya devam ediyor. Pasajın en eski kiracısı olarak bilinen şapkacı Madam Katya'nın dükkânı, uzun yıllar boyunca tek başına bir ziyaret sebebi sayıldı. 1985'ten bu yana avluda dükkân işleten kahveci Mustafa Kayacan, pasajın çay ocaklarıyla dolu bir açık hava kahvesine dönüşümüne bizzat tanıklık etti. Hürriyet'in jürisi Hazzopulo'yu Türkiye'nin en güzel on pasajı arasında ikinci sıraya yerleştirdi. Medyascope'un "Balık Hafıza" serisi ise 2024'te bir bölümünü Hazzopulo Pasajı'na ve 6-7 Eylül olaylarına ayırdı.
Bugün Hazzopulo Pasajı ve Galatasaray'da Yaşamak: Bir Yatırım Perspektifi
Hazzopulo Pasajı'nın bugünü, geçmişi kadar katmanlıdır. Hacopulo'nun kızı Eleni Kimpriti 1956'da hayatını kaybettiğinde pasaj kızı Elisavet Kimpriti'ye kaldı, yönetimi de avukat Nikolay Yurla'ya emanet edildi. Elisavet Kimpriti'nin ölümünün ardından mülk, akrabası Amalia Glanzmann'a geçti. Glanzmann 1976'da İtalya'da hayatını kaybetti ve 1980'de başlayan mülkiyet ihtilafları üzerine pasaja kayyum atandı.
2003'te İtalya'dan Domenico Serra mülkiyet talebiyle başvurdu ve altı yıl süren davanın sonunda malik olarak tescil edildi. Ancak Yargıtay bu kararı bozdu. Pasaj bugün de kayyum yönetiminde kalmaya devam ediyor.Bu belirsizliğin en görünür sonucu, pasajın ikiye bölünmüş görüntüsüdür. Avlu katı canlıdır ve yaklaşık 40 dükkânda kitapçılar, sahaflar, çantacılar, gümüşçüler, takı tasarımcıları, çay ocakları ve Hazzo Pulo restoran-şarap evi hizmet verir. Üst katlar ise uzun süredir bakımsızdır. Bu tablo, doğru bir restorasyonla Hazzopulo'nun İstanbul'un en değerli yeniden kullanım projelerinden birine dönüşebileceğini düşündürüyor.
Pasajın kendisi mülkiyet ihtilafı nedeniyle piyasaya konu olmasa da çevresindeki tarihi apartmanlar, İstanbul'un en çok aranan konut stoğu arasında yer alıyor. Galatasaray, Tepebaşı, Asmalımescit, Cihangir ve Çukurcuma, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başından kalma yüksek tavanlı, geniş salonlu dairelere ev sahipliği yapıyor. İlan platformlarının 2026 ortasına ait verilerine göre Beyoğlu genelinde konut metrekare fiyatı 88 bin TL civarındayken, Galata çevresindeki bazı mahallelerde bu rakam 230 bin TL'yi aşabiliyor. Restore edilmiş tescilli yapılardaki dairelerle orijinal halini koruyan daireler arasında ise ciddi fiyat farkları oluşuyor.
Bölge, farklı yatırımcı profillerine hitap ediyor. Tarihi dokuyu kişisel bir yaşam tercihi olarak görenler için Galatasaray ve Cihangir'in sakin sokakları, kurumsal kiracıya ya da butik ticari kullanıma yönelen yatırımcılar için ise İstiklal ve Meşrutiyet caddeleri öne çıkıyor. Pera Müzesi, Galatasaray Lisesi, Çiçek Pasajı ve Balık Pazarı yürüme mesafesinde. Şişhane metro istasyonu, Tünel ve nostaljik tramvay sayesinde şehrin her noktasına ulaşmak da oldukça kolay.
Tabelası İndirilse de Adını Kaybetmeyen Avlu
Hazzopulo Pasajı, İstanbul'un çok katmanlı kimliğinin en sessiz ama en ısrarlı tanıklarından biridir. Bir Rum tüccarın adını taşıyan, Namık Kemal'in kalemine, Ara Güler'in çocukluğuna ve Madam Katya'nın şapkalarına ev sahipliği yapan bu avlu, tabelası indirildiğinde bile adını kaybetmedi. Üst katlarının sessizliği ile avlusunun çay sesleri arasında Hazzopulo, bugün de Beyoğlu'nun kayıp çok sesliliğini fısıldamaya devam ediyor. Taş burada yalnızca bir yapı malzemesi değil, bir şehrin unutmayı reddeden hafızasıdır.
Bugün "Beyoğlu satılık daire", "Galatasaray satılık daire" ve "Cihangir kiralık daire" aramalarında öne çıkan Hazzopulo Pasajı çevresi, modern rezidansların standartlaşmış yaşam kurgusundan ayrışan, karakter sahibi bir şehir yaşamı sunar. İstiklal Caddesi'nin enerjisine birkaç adım mesafede olup Galatasaray ve Tepebaşı'nın sakin sokaklarında kendi iç huzurunu koruyan tarihi apartmanlar, İstanbul'un tarihsel katmanlarıyla kurulan doğrudan bir temas biçimidir. Galata satılık daire, Beyoğlu kiralık daire ve İstiklal Caddesi kiralık ofis seçenekleri, hem yaşam hem de yatırım açısından bölgenin uzun soluklu değerini yansıtır.
Hazzopulo Pasajı çevresinde yaşamayı ya da yatırım yapmayı değerlendirenler için doğru portföye erişim ve doğru yönlendirme kritik bir rol oynar. Space İstanbul olarak Beyoğlu, Galatasaray, Cihangir ve Galata'daki satılık ve kiralık daire portföylerimizle ilgilenen yatırımcı ve alıcılara, 20 yılı aşkın sektör deneyimimiz ve 40'a yakın danışman kadromuzla rehberlik ediyoruz. Beyoğlu'nda tarihi bir apartman dairesi, restore edilmiş bir yaşam alanı ya da kira getirisi odaklı bir yatırım arıyorsanız, size özel portföylerimizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Beyoğlu'ndaki güncel satılık ve kiralık portföyleri inceleyin
Sıkça Sorulan Sorular
Hazzopulo Pasajı nerede?
Hazzopulo Pasajı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, İstiklal Caddesi'nin Galatasaray Meydanı'na bakan kesiminde yer alır. Pasajın üç kapısı vardır. Biri İstiklal Caddesi'ne, biri Tepebaşı yönünde Meşrutiyet Caddesi'ne, biri de Panayia İsodion Kilisesi'nin avlusuna açılır. Galatasaray Lisesi ve Çiçek Pasajı birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir.
Hazzopulo Pasajı ne zaman ve kim tarafından yapıldı?
Kaynakların çoğuna göre pasaj, inşaatı 1850'lerde başladıktan sonra 15 Nisan 1871'de törenle açıldı. Adını Rum tüccar Hacopulo'dan alır. Ancak yapıyı tüccar M. Hacopulo'nun mu, banker Kiriakos Ioannis Hatzopoulos'un mu yoksa Galatalı banker Yorgo Zarifi Hacopulo'nun mu yaptırdığı kesinlik kazanmamıştır.
Hazzopulo Pasajı'nın diğer adları nelerdir?
Pasaj, Hazzopulo ile birlikte Hacopulo Pasajı adıyla da bilinir. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından dönemin belediye başkanı tabelayı indirtti ve pasaj önce Danışman Geçidi, ardından Han Geçidi olarak anıldı. İstanbullular ise eski adı kullanmayı hiç bırakmadı ve Hacopulo adı bugün de yaşamaya devam ediyor.
Hazzopulo Pasajı neden tarihi açıdan önemli?
Namık Kemal ile Ahmet Mithat Efendi, 1872-1873 yıllarında İbret gazetesini bu pasajdan çıkardı. Gazetenin kapatılmasının ardından yazarlar sürgüne gönderildi. Pasaj daha sonra Jön Türklerin buluşma noktası olarak anıldı. Ahmet Haşim'in uğrak yeri olan yapı, Ara Güler'in babasının eczanesine de ev sahipliği yaptı.
Hazzopulo Pasajı'nda bugün neler var?
Pasajın avlu katında yaklaşık 40 dükkân faaliyet gösterir. Kitapçılar, sahaflar, çantacılar, gümüşçüler, takı tasarımcıları, çay ocakları ve Hazzo Pulo restoran-şarap evi avluyu canlı tutar. Asma gölgeli avlu, tavla ve çay keyfiyle İstiklal Caddesi'nin en sakin duraklarından biridir. Üst katlar ise bakımsız durumdadır.
Hazzopulo Pasajı çevresinde satılık ve kiralık daire fiyatları nedir?
Pasajın kendisi mülkiyet ihtilafı nedeniyle kayyum yönetimindedir ve satışa konu değildir. Çevresindeki Galatasaray, Cihangir, Tepebaşı ve Galata'daki tarihi apartman daireleri ise Beyoğlu ortalamasının belirgin biçimde üzerinde fiyatlanır. Güncel satılık ve kiralık daire portföyü için Space İstanbul ile iletişime geçebilirsiniz.
#hazzopulopasajı #hacopulopasajı #danışmangeçidi #hazzopulopasajıtarihçesi #beyoğlupasajları #galatasaray #istiklalcaddesi #beyoğlusatılıkdaire #galatasaraysatılıkdaire #spaceistanbul